Om dit filmpje te kunnen kijken, heeft u Flash nodig

Om een beetje een idee te krijgen hoe het er uit ziet is hier een foto-impressie.

Diep verborgen binnen in het LUMC zit een bibliotheek, genaamd Walaeus bibliotheek. Misschien lijkt het raar om een bibliotheek in een ziekenhuis te hebben, maar in het Leids Universitair Medisch Centrum valt veel te leren.

De bibliotheek bevat 50.000 papieren boeken en ongeveer 2876 digitale boeken, de zogenaamde e-books. Een e-book is een elektronisch boek. Het is een beeldscherm dat in verschillende maten verkrijgbaar is. Op deze ‘computer’ kan men boeken downloaden via de bibliotheek of kopen via speciale Internetsites

E-books zijn dan misschien de toekomst, toch is dit niet het pronkstuk van de bibliotheek. De 7.500 wetenschappelijke tijdschriften zijn de trots van de collectie, volgens het hoofd van de Walaeus bibliotheek Han Belt. “Ook hebben we praktisch alle Leidse medische dissertaties, de trots van de Raad van Bestuur!”

Met dagelijks 3.500 bezoekers op de website en 350 bezoekers in de bibliotheek kan het voorkomen dat er een boek niet aanwezig is in de Walaeus. “De boeken die niet aanwezig zijn in de bibiliotheek worden aangevraagd bij andere Nederlandse ziekenhuizen en als ze daar niet aanwezig zijn bij de British Library of Zentral Bibliothek Medizin in Keulen”, aldus Belt.

Een bibliotheek binnen een universitair ziekenhuis heeft ook te maken met veel studenten Geneeskunde en Biomedische Wetenschappen. “De 240 studie plekken zijn tot ’s avonds vol als er tentamens zijn. Al zijn er toch meer studenten Geneeskunde dan Biomedische Wetenschappen.”

Maar wat maakt de Walaeus bibliotheek bijzonder in vergelijking met de gewone universitaire bibliotheek? Volgens Belt komt dat doordat er één-op-één naar literatuur gezocht wordt; een informatiespecialist samen met degene die de vraag heeft gesteld. Maar ook omdat er aan beginnende studenten les wordt gegeven in Informatievaardigheden en dat wij in het curriculum “Klinisch wetenschappelijke vaardigheden” zijn opgenomen. Dit alles vindt plaats in de Walaeus Bibliotheek waar zich ook de onderwijsruimtes bevinden. De Walaeus bibliotheek is dus wel meer dan zomaar een verzameling boeken in het Leids Universitair Medisch Centrum.

Ervaring van een studente Biomedische wetenschappen

Saskia, ouderejaars studente biomedische wetenschappen is vaak te vinden in de bibliotheek, ongeveer twee keer per week. Vooral de treinstellen bij de bibliotheek zijn een favoriete leerplek, “Ik zit hier vaak de hele dag omdat het een relaxte plek is waar veel ruimte is voor een aantal studenten.” Naast goede studieplekken heeft de bieb de studenten nog meer te bieden. Er is toegang tot de catalogus van de bibliotheek, waar je snel kunt zien of boeken uitgeleend zijn en eventueel meteen kunt reserveren. “ De bibliotheek heeft aparte ruimtes waar veel computers staan met een snelle internetverbinding en je kunt hier ook voordelig printen” vertelt Saskia. Zelfs als ze buiten het LUMC les heeft komt ze hier terug om met medestudenten te studeren “Het idee van de treinstellen is leuk. Ook is het gezellig, doordat er veel andere studenten zijn en het is vaak ook lekker warm”.

René
Masterstudent Media Technology

“Nadat ik de kunstacademie had afgerond wist ik dat ik meer wilde dan alleen creatief bezig zijn. Omdat ik ook zeer geïnteresseerd ben in wetenschappelijk onderzoek heb ik voor de master Media Technology gekozen. Met deze master kan ik mijn creativiteit gebruiken om bijzonder wetenschappelijk onderzoek te doen. Voor mij de ideale combinatie!”

Natasja
Bachelorstudent Natuurkunde

“Na de middelbare school heb ik op het laatste moment besloten om natuurkunde te gaan studeren. Ik vind veel dingen snel te gemakkelijk. Daarom zocht ik vooral een uitdagende studie. Het moeilijkst tot nu toe is de wiskunde die ik moet leren, maar dat gaat gelukkig al steeds beter. Het kost me ontzettend veel tijd, maar de studie is wel heel leuk.”

Daan
Bachelorstudent Sterrenkunde

“Ik heb sterrenkunde altijd al boeiend gevonden. Toen ik in 5 VWO een masterclass van drie dagen over sterrenkunde had gevolgd, is deze interesse nog meer gegroeid. Daarom ben ik naar Leiden gekomen om sterrenkunde te studeren. Het fascinerende aan sterrenkunde is dat er nog zo enorm veel te ontdekken is en er nog heel veel onderzoek naar gedaan kan worden.”

Bas Haring
Hoogleraar ’Publiek begrip van Wetenschap’

“Ik doceer hier op het Snellius twee vakken. Het eerste gaat over hoe je creatief onconventioneel onderzoek kunt doen. Er is veel meer vrijheid in onderzoek dan mensen denken. Ik vind het interessant om mensen te leren om op een andere manier wetenschap te bedrijven en originele vragen te stellen.
In het tweede vak bespreek ik vijf thema’s waar eigenlijk iedereen van moet weten, zoals evolutie en chaos. Veel mensen hebben de klok vaak wel horen luiden, maar weten niet waar de klepel hangt. Iedereen denkt te weten wat chaos is, maar de meesten weten niet wat het echt is en dat de theorie eigenlijk uit de wiskunde komt.”

Tijmen
Bachelorstudent Wiskunde, Japans en Informatica

“Ik ben begonnen met Japans te studeren, maar op een gegeven moment miste ik toch de bèta-vakken. Ik vind alfa-vakken soms een beetje vaag en te ongestructureerd. Vandaar dat ik ook wiskunde ben gaan studeren. Door deze studie ben ik geïnteresseerd geraakt in kunstmatige intelligentie. Het is interessant dat je een computer van alles kan laten doen. Het leek me daarom handig om ook nog informatica te gaan studeren. Straks wil ik in mijn master kunstmatige intelligentie met Japans gaan combineren.”

Kaiserstraat 63

Op de anti-kraak inwoners op de eerste etage na, oogt het Van der Klaauw laboratorium grauw en verlaten. Met de regen die tegen de ruiten klettert en de lichten die voor een groot deel niet meer werken, lijkt het gebouw nog ouder dan voorheen. Het Instituut Biologie Leiden dat zich hier in 1956 vestigde, heeft zijn littekens achtergelaten. Vergeelde muren, piepende deuren en verkleurd vinyl is overal te vinden. Sinds de biologen het gebouw in juli 2009 hebben verlaten, staat het laboratorium grotendeels leeg, wachtend op zijn lot: de dag dat het tegen de vlakte gaat.

Zoötomisch Laboratorium uit 1876, gezien vanuit het zuidwesten

Rond 1916 nam het aantal studenten flink toe, doordat HBS’ers toegang kregen tot universitaire studies in de natuurwetenschappen en de medicijnen. Al snel werd de practicumruimte te klein en was er een tekort aan faciliteiten. Biologie ontwikkelde zich en moest strakker worden georganiseerd. Er kwamen steeds meer onderwerpen aan bod: embryologie, algemene morfologie, systematiek, methodologie, fytopathologische zoölogie (richt zich op ziektes), tropische medische zoölogie en geschiedenis. De officiële opname van een aantal bijvakken voor het doctoraal examen, maakte de ontwikkeling van deze vakken aan de universiteit mogelijk. Formeel kreeg deze ontwikkeling gestalte door de naamsverandering van het laboratorium: het Zoötomisch Laboratorium werd het Zoölogisch Laboratorium.

In 1934 werd Van der Klaauw benoemd tot hoogleraar-directeur in de Algemene Zoölogie. Als streven had hij van alle belangrijke subdisciplines van biologie eigen afdelingen te maken, met afdelingshoofden die de rang van lector of hoogleraar bezaten. Met steun van, toen nog hoofdassistent, Niko Tinbergen werd ethologie (gedragsbiologie) geïntroduceerd, met Leiden als eerste universiteit waar dit vak werd onderwezen.

Nadat Van der Klaauw in 1959 met pensioen ging, verhuisde de theoretische biologie naar een ander onderkomen. Het gevolg was dat er weinig contact meer was met de zoölogie.
De onderwijssituatie werd inmiddels steeds moeilijker. Het aantal studenten nam nog steeds toe, de zoölogie ontwikkelde zich over de gehele wereld explosief, maar de hoeveelheid personeel en de ruimte in Leiden bleven gelijk. In de jaren ’70 kwam er eindelijk verbetering in de situatie door de ingebruikname van een nieuw gebouw op de plaats van het oude.

‘De wolkenkrabber aan de Kaiserstraat’
De biologische laboratoria aan de Kaiserstraat waren ondergebracht in het Torengebouw van zes bouwlagen. Het 40 meter hoge rechthoekige Torengebouw, dat een 28 meter hoog betonnen skelet heeft en geheel bekleed is met rode baksteen, maakt een gesloten indruk. Op de hoeken zijn zware muurdammen aangebracht over de hele hoogte van het gebouw. Een gelijkvormige maar kleinere bekroning is op de torenromp geplaatst, omgeven door een glasrand voor een betere belichting van de bovenste verdieping. Nadat het Torengebouw in 1956 afgebouwd was, begon in 1960 de bouw van het Singelgebouw.
Aan de Witte Singel ligt de lagere vleugel met de college- en practicumzalen. In tegenstelling tot de gesloten architectuur van het Torengebouw, heeft het Singelgebouw met zijn staal- en glasconstructie een open uitstraling. In de winter van 1962 opende minister Clas het Singelgebouw. Oorspronkelijk was dit deel bedoeld als een tijdelijke huisvesting voor de biologen. Na ongeveer 10 jaar zou het gebouw voor het College van Bestuur zijn.

Zorgenkindje
Al sinds 1976 zijn de afdelingen van biologie verspreid gehuisvest over de stad Leiden en op die manier een zorg van de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen. Het plan was alle biologen te verhuizen naar een gebouw ten westen van de A44, waar nu studentenhuizen en het museum Corpus staan. De biologen weigerden. Sindsdien zijn er 3 kant-en-klare bouwplannen geweest, maar door vertragingen en door invloed van milieubiologen en de gemeente zijn deze plannen nooit gerealiseerd. Het Singelgebouw is uiteindelijk drie keer gerenoveerd, de laatste keer voor 11 miljoen gulden.

Het tijdperk ‘Van der Klaauw laboratorium’ is voor de biologen al ten einde. In juli 2009 verhuisde het vakgebied naar het Sylvius Laboratorium in de Leeuwenhoek. Om toch het oude lab in ere te houden, was het plan van de Universiteit Leiden om in het Torengebouw appartementen te realiseren, maar dit bleek uiteindelijk niet haalbaar. Sloop lijkt nu nog de enige optie. “Er is nog geen definitieve tijdsplanning, maar er wordt gewerkt aan een plan met de woningbouw. Het is nog in een pril stadium, er moet nog een projectontwikkelaar worden gevonden”, vertelt Patricia van den Berghe, Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden. “Wel zeker is de renovatie van de Sterrewacht. Deze is momenteel in volle gang en het gebouw zal in gebruik blijven van de Universiteit.”

Het Van der Klaauw Laboratorium, toen en nu

Adres: Kaiserstraat 63
Oppervlakte: 4.000 m2 NO, verdeeld over Toren-en Singelgebouw
Bouwjaar: Ca. 1957 (Torengebouw) en ca. 1962 (Singelgebouw)
Architect: Ir. G. Friedhoff (Torengebouw) en Van Oerle en Schrama (Singelgebouw)
Functie: Voorheen onderwijs-, onderzoeks- en laboratoriumgebouw. Nu anti-kraak woningen
Gebruiker: Voorheen Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen.
Nu Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden

Gebruikte Bronnen
- Universiteit Leiden, Vier Eeuwen Geschiedenis in Steen – Universitaire gebouwen in Leiden, Leiden (2005), pp. 44-45
- P. Dullemeijer, Van Zoötomie tot Zoölogie – Een historisch schets van de Leidse algemene dierkunde, Leiden (1976)
- R. Glas, Een herinnering aan het Van der Klaauw laboratorium, Leiden (2009)
- LBC, Lustrumboek 1923 – 1998, Leiden (1998)

LAK-theater from SCS | Leiden on Vimeo.

In de 16e eeuw was er een belangrijke ontwikkeling gaande aan de universiteiten in Europa. Steeds meer universiteiten brachten verzamelingen geneeskrachtige en giftige planten in een speciale tuin bij elkaar. De studenten medicijnen en farmacie kregen les in deze ‘medicinale tuinen’ waar de planten als lesmateriaal dienden. De eerste medische tuin werd gebouwd in Pisa, Italië, in het jaar 1543.

Leiden wilde ook graag een medicinale tuin en zo ontstond het idee van de huidige botanische tuinen, de Hortus Botanicus. De universiteit reserveerde voor dit doel de lege ruimte achter het academiegebouw aan het Rapenburg. Op 9 februari 1590 was de aanleg van de tuin voltooid. De tuin werd nog niet beplant, die taak werd toebedeeld aan een beroemde plantkundige.

Allereerst werd Bernardus Paludanus gevraagd. Deze man, die leefde van 1550-1633, was arts en kruidenkundige. Hij kwam uiteindelijk niet naar Leiden toe, dus moest er een nieuwe kandidaat gevonden worden. De functie van directeur van de tuin werd aangeboden aan Carolus Clusius, die ook een goede plantkundige achtergrond had en inmiddels een grote collectie planten had verzameld.

Een schets van de oorspronkelijke Clusiustuin. De tuin is door twee hoofdpaden, die elkaar kruisen, ingedeeld in vier vierkanten, de quadrae. Deze zijn opgedeeld in 12 of 16 bloembedden, de areae. Binnen elk vierkant kruisen ook twee paden en ontstaan weer vier vierkanten. De bloembedden zijn verdeeld in kleinere gebiedjes, de pulvilli. Precies in het midden van de tuin staat een paviljoen waar je onder door kunt lopen.

Clusius plantte samen met Clutius de hortus aan. Ze beschreven in een manuscript de plattegrond en een lijst met planten die in de tuin aanwezig waren. In deze lijst stonden ongeveer 1240 plantennamen. Deze planten groeiden in de bedden of langs de muren of stonden in potten elders in de tuin. Onder deze planten waren veel medicinale en giftige planten, maar ook siergewassen. De planten komen uit het Middellandse Zeegebied, het Midden Oosten en Amerika.

Clusius introduceerde planten uit deze gebieden voor het eerste in Nederland. Voorbeelden van zulke planten zijn tulpen, hyacinten, anemonen en de paardenkastanje. Andere gewassen die nu nog veel worden gegeten of gebruikt in onze keuken, zoals tomaat, aardappel, suikerriet en gember, stonden al in de Leidse Hortus Botanicus.

De Clusiustuin is tot twee keer toe gereconstrueerd (in 1932 en 1990). De tuin is nu nog steeds te bewonderen bij de Hortus Botanicus. De reconstructie is vorige winter verplaatst van naast de Hortus naar de oorspronkelijke plek achter het academiegebouw. De belangrijkste elementen zijn nagemaakt, zoals ook het paviljoen in het midden van de tuin. Ongeveer zeventig procent van de soorten die in 1594 in de tuin stonden waren beschikbaar in 1990 toen de tuin opnieuw werd aangelegd. De 16e eeuwse planten die waren verdwenen zijn vervangen door modernere soorten die heel veel op de oude lijken.

Clusius Laboratorium

Aan de rand van Leiden, tegen Oegstgeest aan, ligt het Clusius Laboratorium aan de Wassenaarseweg. Tegenwoordig staat het gebouw leeg, maar vanaf 1960 werd hier biologisch onderzoek gedaan.

Het laboratorium stond toen ter beschikking van Leidse biochemici. In het gloednieuwe gebouw werd gewerkt aan veel verschillende onderzoeksgebieden. Het erfelijkheidsonderzoek was daar een van. Dit onderwerp deed nogal wat stof opwaaien in de jaren zeventig.

Onderzoekers van het Clusius laboratorium hadden een nieuwe techniek ontwikkeld, het DNA-recombinantonderzoek. Hiermee kan het erfelijk materiaal van organismen worden veranderd. Het heeft verschillende toepassingen in het onderzoek, bijvoorbeeld: voor eiwitten als geneesmiddel. Een stuk erfelijk materiaal uit een menselijke cel, dat een speciaal eiwit maakt, wordt ingebracht in een plant of bacterie. Het speciale eiwit, dat een geneesmiddel is, wordt door het herhaaldelijk delen van de bacterie in grote hoeveelheden geproduceerd.

Vandaag de dag gebruikt de universiteit het gebouw niet meer. In de toekomst zal een deel gaan dienen als woonruimte en de rest wordt afgebroken.