Je denkt nooit echt na over de geluidstrillingen die je opvangt uit je omgeving. En hoe je oor dit op ingenieuze wijze omzet tot de waarneming van een geluid. Toch is dat niet zo vanzelfsprekend. Er zijn veel mensen die weinig of vrijwel niks horen. De Leidse Veni-winnares Willemijn Heeren ontwikkelt testen waarmee de waarneming van melodie door slechthorenden kan worden vastgesteld.


Heerens onderzoek
Ons oor heeft een bereik van 20 tot zo’n 20.000 Hertz. Hierbinnen valt bijvoorbeeld het geluid van een lage, doffe scheepstoeter, maar ook hoge sirenes van een ambulance. Spraakinformatie hangt meestal tussen de 70 en de 10.000 Hertz.

Door slechthorendheid kan de toegang tot die auditieve informatie sterk worden ingeperkt. Sommige mensen kunnen lage tonen wel aardig horen, maar hoge niet, of juist andersom. In het laagste frequentiegebied waarmee iemand spreekt zit de grondtoon. Hierin zit veel informatie verborgen, waaronder de intonatie, of ‘melodie’, in taal. Wanneer iemand aan het eind van de zin iets omhoog gaat met zijn of haar stem bij wijze van vraagstelling, wordt dit door sommige slechthorenden slecht waargenomen. Ook klemtoon, muzieknuances of subtiele taalspelingen als sarcasme kunnen deze slechthorenden ontgaan.

Heeren: “Het is natuurlijk vervelend om wél de woorden in een taal te kunnen horen, maar niet de zinsmelodie. Hier valt echter mogelijk iets aan te doen. Door middel van een nieuw type cochleair apparaat (CI) willen wij er voor gaan zorgen dat een bepaalde groep patiënten weer toegang kan krijgen tot deze informatie. Het gaat dan om die groep die zeer slecht hoge tonen hoort, maar lage tonen nog redelijk waarneemt.” Over enige tijd doet de Mare wellicht uitgebreid verslag van de onderzoeksresultaten, we houden het in de gaten.

Het apparaat
Een CI zit voor een deel achter je oor geplakt, maar er is door een operatie ook een deel ín het slakkenhuis van je oor ingebracht. Dit zit helemaal achter het trommelvlies. Het uitwendige deel vangt het geluid op en zendt het door naar het inwendige deel. Daar wordt het signaal door een elektrisch apparaatje tot een elektrisch stroompje omgevormd. Het stroompje wordt doorgegeven aan de gehoorzenuw. Aangezien zenuwcellen ook met elektrische stroompjes werken, kan de zenuw de informatie naar je hersenen sturen. (Zie figuur 1.)

Figuur 1. Het cochleaire implantaat.
1+2: Uitwendige delen van het CI
3: Het slakkenhuis waarin het elektrische apparaatje wordt ingebouwd.
4: De gehoorzenuw die het elektrische eindsignaal doorgeeft aan de hersenen.

Wij nemen deel aan Europees onderzoek!
Voordat Willemijn Heeren enthousiast verhaal ging doen van haar huidige project, kregen wij de kans om een stukje praktijkervaring op te doen. Of we wilden deelnemen aan een internationaal opgezet onderzoek dat de klemtooncodering op spraakverwerking onderzoekt?

Als proefpersoon moet je eerst een zogeheten Informed Consent Form ondertekenen. Dit papiertje geeft jou het recht om te allen tijde te stoppen met het onderzoek. Ook is het voor de onderzoeker van belang dat zwart op wit staat dat jij vrijwillig mee hebt gedaan aan het onderzoek en toestemming hebt verleend jouw gegevens mee te nemen in de statistieken.

Gehoorverlies
Gehoorproblemen kunnen in het middenoor en binnenoor ontstaan. Middenoorproblemen worden vaak veroorzaakt door een infectie, waardoor het trommelvlies niet hard genoeg meer kan trillen. Een operatie kan veel van deze problemen oplossen. Wellicht kan een gehoorapparaatje ook van nut zijn.

Het meeste gehoorverlies is te helaas te wijten aan binnenoorproblemen, dat wil zeggen: aan problemen met structuren die achter het trommelvlies liggen. Deze problemen zijn dan ook lastiger te behandelen. Door ouderdom of herhaalde blootstelling aan lawaai kan de hersenzenuw beschadigd raken. Om toch goed te kunnen blijven communiceren en interacteren met je omgeving, kan in vele gevallen hier ook een gehoorapparaatje worden gebruikt.