Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) is een ziekenhuis dat staat voor medische vernieuwing. Het LUMC is constant bezig met het verbeteren van patiëntenzorg door het doen wetenschappelijk onderzoek.

Het ziekenhuis bevat niet alleen maar bedden, lange gangen en voorraadkasten. Naast een expositieruimte en verschillende winkeltjes is er ook een bibliotheek aanwezig.

Binnen de muren van dit academisch ziekenhuis wordt ook veel onderzoek gedaan. Dit onderzoek draagt bij aan betere behandeling en/of  het voorkomen van ziekten. Hieronder volgt een interview met Stella Trompet  die net haar promotieonderzoek aan het LUMC heeft afgerond.

Genen als voorspellers van ouderdomsziekten

Ouder worden, we doen het allemaal. Naar schatting zal in 2025 onze samenleving voor 25% uit ouderen bestaan. Ouderdom komt met gebreken: oudere mensen worden sneller ziek. Maar sommige mensen worden juist weer heel gezond oud. Op de afdeling Ouderengeneeskunde in het LUMC wordt onderzoek gedaan naar langlevendheid en typische ouderdomsziekten als kanker, hart- en vaatziekten, dementie en Alzheimer. Een van assistent-in-opleiding, AIO, vertelt over haar onderzoek.

Stella Trompet (links afgebeeld) werkte tot voor kort als AIO op de afdeling Ouderen-geneeskunde. Ze begon er in 2006 aan haar promotieonderzoek. “Hiervoor heb ik biomedische wetenschappen gestudeerd. Tijdens mijn opleiding liep ik stage bij de afdeling Ouderengeneeskunde. Ik deed een epidemiologisch onderzoek naar het effect  van verhoogde calcium-niveaus op dementie. Mijn onderzoek wees uit dat de kans op dementie groter is bij een hoog calcium gehalte in het bloed. ”

Database

Ze is inmiddels klaar met haar promotieonderzoek en is nu bezig met een nieuw project, op de afdeling hartziekten. Ze houdt zich hoofdzakelijk bezig met statistisch onderzoek. De gegevens van een grote patiëntengroep, de populatie, legt ze vast in een database, waarmee je veel verschillende vragen over deze groep kunt beantwoorden. “Als epidemioloog houd ik me dus niet echt met laboratoriumonderzoek bezig, maar doe ik voornamelijk onderzoek achter mijn computer. Daardoor moet je veel nadenken over je onderzoek en dat vind ik erg leuk.”

Ontstekingsgenen

“Ik onderzocht een grote populatie met ouderen, waar ik keek naar de invloed van genen op de cognitieve achteruitgang en dementie, een typische ouderdomskwaal. Alle mensen die ouder worden gaan qua verstandelijk vermogen achteruit, maar bij sommigen gaat dit sneller.” In deze groepen bekeek zij of er genen waren die in meer of mindere mate aanwezig waren of dat er afwijkingen, mutaties, waren in genen.

“In dit onderzoek gebruikten we data uit de PROSPER studie. Tussen 1997 en 2002 zijn gegevens van 6000 ouderen uit Nederland, Schotland en Ierland vastgelegd. Met deze gegevens zochten we uit of er een relatie was tussen genetische variatie van genen die ontsteking stimuleren.” Deze ‘ontstekingsgenen’ zouden de ontwikkeling van cognitieve achteruitgang en dementie kunnen stimuleren.

Er bleek een relatie tussen een bepaald gen en de mate van dementie. Genen zorgen voor de productie van eiwitten. Variatie tussen personen bepaalt of genen in hogere of lagere mate worden afgeschreven, dit heet hoge of lage expressie. De mate van expressie bepaalt hoeveel eiwit er wordt gemaakt. Bij lage expressie maakte het ontstekingsremmende gen minder ontstekingsremmend eiwit. Dat gaf een  beschermende werking voor dementie en cognitieve achteruitgang, bleek uit het onderzoek.

Eerder ingrijpen

Ook is het effect van de cholesterolverlager Pravastatine op de cognitieve achteruitgang onderzocht. Uit dit onderzoek bleek dat cognitieve achteruitgang niet te remmen valt door Pravastatine te slikken. Daarentegen werkte het middel wel zeer effectief bij het voorkomen van hart- en vaatziekten zoals hartinfarcten en beroertes. Risico’s op deze aandoeningen stijgen door aderverkalking, wat bij iedereen in meer of mindere mate voorkomt.

Ontsteking speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van aderverkalking. “Daarom heb ik, samen met collega’s, genen die ontstekingsremmende effecten hebben onderzocht in het DNA van deelnemers aan de PROSPER studie. Ik keek of er verschillen waren in genen tussen personen en wat voor invloed die hadden op het risico. Op die manier kun je een beeld krijgen van de rol van de ontstekingsgenen bij hart- en vaatziekten.

Wanneer je een relatie vindt tussen bepaalde verschillen en het aantal hart- en vaatziekten, kun je dit in de toekomst gebruiken om eerder in te grijpen.” Dat kan bijvoorbeeld door medicijnen te geven die ontstekingsfactoren in het lichaam remmen, waarmee je de kans op een beroerte of hartinfarct kunt verkleinen. Genetische variatie in een ander ‘ontstekingsgen’, geeft een slechte prognose voor hart- en vaatziekten. Dit gen maakt een ontstekingsremmende factor aan. Mensen met een bepaalde variatie in het gen maken minder van de ontstekingsremmende factor. Daardoor hebben zij minder ontstekingsremming dan anderen, wat nadelen heeft als je kijkt naar het risico op hart- en vaatziekten.

Genetisch profiel

“Door deze studies komen we steeds weer een klein stukje meer te weten over het ontstaan van ouderdomsziekten.” Haar AIO-periode heeft ze, na drie jaar onderzoek, inmiddels afgesloten en ze is net klaar met het schrijven van haar promotieonderzoek. De promotie staat dus over een paar maanden op de planning, maar ze is alweer druk bezig met het volgende onderzoek. “Per 1 januari ben ik begonnen als postdoc met het vervolg van de PROSPER studie: het PHASE  project.”

“Met deze studie willen we het hele genoom van de deelnemers aan het voorgaande project scannen en in kaart brengen. Op die manier maken we een genetisch profiel. Pravastatine speelt in dit onderzoek ook weer een belangrijke rol. We gaan bekijken welke mensen goed reageren op het middel en hoe hun genetische profiel eruit ziet. De informatie die dat oplevert, gebruiken we om risicoprofielen op te stellen, maar ook genetische profielen die heel goed op de therapie reageren.” Op basis van deze genetische profielen hopen ze in de toekomst te kunnen voorspellen of Pravastatine geschikt is als behandeling in verschillende personen. “Het leuke aan dit werk vind ik dat je echt vrij bent om je eigen onderzoek vorm te geven en het uit te voeren zoals jij wilt.”

Het meest bijzondere moment tijdens haar werk was de toekenning van de subsidie voor het PHASE project. “Dit was de eerste subsidieaanvraag die ik heb geschreven, onder begeleiding van de professoren, waarbij maar een van de twintig aanvragen worden toegekend.” Met deze aanvraag heeft ze een subsidie van 3 miljoen euro voor het onderzoek ontvangen. “Ik hoop dat het PHASE project een groot succes wordt en dat we een hoop genen vinden waar een toepassing voor is. Voorlopig ben ik dus nog wel even bezig met dit project.” Wordt vervolgd!