Heike Kamerlingh Onnes, zoon van een Groningse steenfabrikant maakte van Leiden de koudste plek op aarde. Hij was 55 jaar toen hij heliumgas vloeibaar wist te maken bij een temperatuur van –269 °C, maar vier graden boven het absolute nulpunt. Voor dit onderzoek ontving hij de Nobelprijs.

Al op 29-jarige leeftijd werd Kamerlingh Onnes in Leiden benoemd tot hoogleraar. Hij werd hoofd van het Natuurkundig Laboratorium aan de Steenschuur tegenover het Van der Werfpark, het huidige huidige Kamerlingh Onnes Gebouw. In 1901 richtte hij de Leidse instrumentmakersschool op. Hier liet hij instrumenten maken die hij gebruikte bij zijn experimenten. Dit instituut bestaat nog altijd.

Het bereiken van de laagste temperatuur was een internationale strijd. ‘De poolstreken der physica prikkelen de proefnemer tot den strijd zoals het uiterste Noorden en Zuiden de poolreiziger’, zegt Kamerlingh Onnes in zijn diesrede. Deze race verliep in etappen. Eind 1892 werd in Polen zuurstof vloeibaar gemaakt, bij een temperatuur van –183 ºC. Zes jaar later werd in Engeland een temperatuur van rond de –250 ºC behaalt bij het vloeibaar maken van waterstof. In 1908 slaagde Kamerlingh Onnes erin om heliumgas vloeibaar te maken.

Na deze mijlpaal stopt de carrière van Kamerlingh Onnes niet. In 1911 ontdekt hij dat zuivere metalen als lood, en kwik s bij extreem lage temperaturen supergeleidend worden, de elektrische weerstand verdwijnt. Naar dit verschijnsel wordt nu nog steeds onderzoek gedaan in het huidige Kamerlingh Onnes Laboratorium op het bioscience park.

Kamerlingh Onnes sterft in1926 aan bronchitis. Vanuit Leiden werd hij bijgezet in het familiegraf in Voorschoten. Het verhaal gaat dat de koetsier buiten de bebouwde kom van er flink de pas in zette. Uitgeput komt het gevolg aan bij de begraafplaats. Eén van de technici van het laboratorium zou gezegd hebben “Daar heb je nou echt de oude baas, zelfs na zijn dood laat hij je nog rennen”.

Leiden was dus ooit de koudste plek op aarde. Weten mensen dit wel? Bekijk het fimpje.

Om dit filmpje te kunnen kijken, heeft u Flash nodig

Waarom is vloeibaar helium eigenlijk zo koud? Lees het in de strip hieronder.