Het jaar is 1935 1835, ergens op Het Kanaal, tussen Hoek van Holland en Harwich. Op een schip ontmoeten we de 42-jarige Caspar Reuvens. Hij reist eersteklas, zoals zijn stand hem verplicht. Reuvens is namelijk een belangrijk persoon in Nederland, vooral in Leiden. Reuvens was namelijk één van de belangrijkste hoogleraren van Leiden.

Meer weten?

Onderweg
Caspar Reuvens is onderweg naar huis, naar zijn geliefde woonplaats Leiden, na een trip naar Londen. Reuvens is daar vaak te vinden: hij koopt daar afgietsels van standbeelden. Deze afgietsels gebruikt hij weer om standbeelden te maken in Leiden: Reuvens is namelijk de oprichter en directeur van het “Archaeologisch Cabinet der Hoogeschool”: een heel museum gewijd aan de archeologie, gevuld met de mooiste schatten uit de oudheid. Bovendien is hij verbonden aan de Universiteit van Leiden als de eerste buitengewoon hoogleraar archeologie… van de wereld.

Meer weten?

Verkoudheidje
Caspar Reuvens heeft dus alle reden om in zijn nopjes te zijn. Hij heeft bovendien nog een hoop om naar vooruit te kijken: hij werkt aan een publicatie over vreemde overblijfselen die door zijn team gevonden zijn in Tunesië van ca. 100 jaar na Christus. Hij heeft tekenen gevonden van een enorme welvaart, maar de steden daar behoorden niet tot die van het Romeinse Rijk. Vermoed wordt dat deze resten misschien wel tot de grootste rivaal van Rome uit die tijd behoorden. Voordat hij echter verder kan werken aan deze doorbraak, neemt Reuvens zich op de boot voor om eerst even een weekje thuis te blijven: Hij voelt zich toch niet helemaal fit. Misschien was het gewoon de bootreis, maar waarschijnlijk betrof het een eenvoudig verkoudheidje.

Breestraat 27
Thuisblijven is voor de ondernemende en drukbezette Reuvens wel een soort straf. Aan het huis waar Reuvens woonde lag het zeker niet: een prachtig herenhuis aan de Breestraat in Leiden, op nummer 27.

Meer weten?

Arentsburg
Stilzitten was simpelweg niet Reuvens zijn ding. Met van alles en nog wat was hij bezig. Zo bestudeerde hij ook de vondsten van één van de grootste opgravingen van Romeinse resten in Nederland. Uiteraard gehouden onder zijn leiding, op het landgoed Arentsburg, vlakbij Voorburg. Maar ook dat zou moeten wachten totdat Caspar Reuvens weer wat was opgeknapt.

Meer weten?

Schimmelen
Als hij toch niet kon werken de komende paar dagen, kon hij wel even nadenken over een luxeprobleem dat Reuvens achtervolgde: via zijn assistent in Livorno, Italië had hij enkele jaren geleden een enorme collectie van Egyptische archeologische schatten gekocht. Het was zo enorm veel dat het absoluut niet paste in de bescheiden ruimte die Reuvens was toegewezen voor zijn Archeologisch Kabinet, een nieuw pand aan de Houtstraat. Een eerste schatting van Caspar Reuvens was dat de collectie niet eens zou passen in de museumruimte naast zijn pand: het grote Museum der Natuurlijke Historie aan het Rapenburg. Haast was wel geboden: De waardevolle Egyptische verzameling lag momenteel weg te rotten en te schimmelen in de Hortus Botanicus aan de overkant, totdat Reuvens een geschiktere locatie had gevonden.

Meer weten?

Welterusten
Een beetje piekerend over al het bovenstaande sukkelt Caspar Reuvens aan boord van de veerboot in slaap. Hopelijk zou hij zich snel wat beter voelen. Er was immers nog genoeg te doen. Gelukkig was er morgen weer een dag.

Helaas alleen niet voor Caspar Jacob Christiaan Reuvens.

Meer weten?

Dit verhaal is mede tot stand gekomen met behulp van de uitvoerige hulp van Dr. Ruurd Halbertsma, werkzaam bij het Rijksmusem van Oudheden. Hij schreef een boek waarin Reuvens de hoofdpersoon is: “Scholars, Travellers and Trade”. De Nederlandse vertaling van dit boek is momenteel in productie.

René
Masterstudent Media Technology

“Nadat ik de kunstacademie had afgerond wist ik dat ik meer wilde dan alleen creatief bezig zijn. Omdat ik ook zeer geïnteresseerd ben in wetenschappelijk onderzoek heb ik voor de master Media Technology gekozen. Met deze master kan ik mijn creativiteit gebruiken om bijzonder wetenschappelijk onderzoek te doen. Voor mij de ideale combinatie!”

Natasja
Bachelorstudent Natuurkunde

“Na de middelbare school heb ik op het laatste moment besloten om natuurkunde te gaan studeren. Ik vind veel dingen snel te gemakkelijk. Daarom zocht ik vooral een uitdagende studie. Het moeilijkst tot nu toe is de wiskunde die ik moet leren, maar dat gaat gelukkig al steeds beter. Het kost me ontzettend veel tijd, maar de studie is wel heel leuk.”

Daan
Bachelorstudent Sterrenkunde

“Ik heb sterrenkunde altijd al boeiend gevonden. Toen ik in 5 VWO een masterclass van drie dagen over sterrenkunde had gevolgd, is deze interesse nog meer gegroeid. Daarom ben ik naar Leiden gekomen om sterrenkunde te studeren. Het fascinerende aan sterrenkunde is dat er nog zo enorm veel te ontdekken is en er nog heel veel onderzoek naar gedaan kan worden.”

Bas Haring
Hoogleraar ’Publiek begrip van Wetenschap’

“Ik doceer hier op het Snellius twee vakken. Het eerste gaat over hoe je creatief onconventioneel onderzoek kunt doen. Er is veel meer vrijheid in onderzoek dan mensen denken. Ik vind het interessant om mensen te leren om op een andere manier wetenschap te bedrijven en originele vragen te stellen.
In het tweede vak bespreek ik vijf thema’s waar eigenlijk iedereen van moet weten, zoals evolutie en chaos. Veel mensen hebben de klok vaak wel horen luiden, maar weten niet waar de klepel hangt. Iedereen denkt te weten wat chaos is, maar de meesten weten niet wat het echt is en dat de theorie eigenlijk uit de wiskunde komt.”

Tijmen
Bachelorstudent Wiskunde, Japans en Informatica

“Ik ben begonnen met Japans te studeren, maar op een gegeven moment miste ik toch de bèta-vakken. Ik vind alfa-vakken soms een beetje vaag en te ongestructureerd. Vandaar dat ik ook wiskunde ben gaan studeren. Door deze studie ben ik geïnteresseerd geraakt in kunstmatige intelligentie. Het is interessant dat je een computer van alles kan laten doen. Het leek me daarom handig om ook nog informatica te gaan studeren. Straks wil ik in mijn master kunstmatige intelligentie met Japans gaan combineren.”

Om dit filmpje te kunnen kijken, heeft u Flash nodig

Bronnen

Prof. dr. C.J. van der Klaauw

Hoogtij
Na een aantal jaren eerder benoemd te zijn tot assistent aan het Zoölogisch Laboratorium te Leiden, werd hij daar op 18 september 1922
conservator.
Op 20 augustus 1923 volgde een privaatdocentschap aan de Universiteit.
Vanaf het begin van deze loopbaan, had Van der Klaauw belangstelling voor de geschiedenis van de wetenschappen. Naar aanleiding van het 50-jarige bestaan van het Zoölogisch Laboratorium in 1926, publiceerde hij een historische schets ‘Het Hooger Onderwijs in de Zoölogie en zijn Hulpmiddelen te Leiden.’ Zijn interesse in de geschiedenis van de wetenschappen bereikte zijn hoogtepunt in 1928 toen hij samen met dr. C.A. Crommelin het tegenwoordige Boerhaave Museum te Leiden stichtte (voorheen Het Nederlandsch Historisch Natuurwetenschappelijk Museum).
Op 8 juni 1931 volgde zijn benoeming tot lector in de zoölogie, een discipline in de biologie die dieren bestudeert, en op 18 mei 1934 tot gewoon hoogleraar in de Algemene Zoölogie. Hij hield deze positie tot 1958, toen hij op 65-jarige leeftijd met pensioen ging.

Interesses
Van der Klaauw was in de eerste plaats vergelijkend anatoom, hij bestudeerde de gelijkenissen en verschillen tussen organismen. Zowel het omschrijven als de functie van de anatomie had zijn interesse. Tussen 1922 en 1966 publiceerde hij verschillende belangrijke artikelen over vertebraten schedels, waarbij hij ook fossiel materiaal in zijn onderzoek betrok. Over de resultaten van andere anatomische onderzoekingen publiceerde hij ook.

Van der Klaauw is dé grondlegger van de theoretische biologie in Nederland. Dit veld van onderzoek gebruikt modellen en theorieën om biologische verschijnselen te kunnen verklaren. Hij was één van de oprichters van de Prof. dr. Jan van der Hoeven Stichting voor Theoretische Biologie, een internationaal georiënteerde stichting voor de studie van theoretische biologie. Tot 1958 was Van der Klaauw de directeur en redacteur van de tijdschriften die hierdoor werden uitgebracht. Vandaag de dag publiceren deze nog steeds: Acta Biotheoretica, met de bijlagen Bibliographia Biotheoretica, Bibliotheca Biotheoretica en Folio Biotheoretica.
Van der Klaauw wist bij zijn leerlingen grote belangstelling voor dit veld van de biologie te wekken, en was uiteindelijk verantwoordelijk voor de oprichting van het Instituut voor Theoretische Biologie der Rijksuniversiteit te Leiden. Ook introduceerde hij een hoogleraarspost in de theoretische biologie aan dezelfde Universiteit.

Van der Klaauws brede interesse in de biologie en filosofie, resulteerde in een aantal publicaties op het gebied van de toegepaste entomologie (een tak van de zoölogie die zich bezighoudt met de studie van insecten) en ecologie (bestudeert de verspreiding van organismen, de relatie tussen organismen en de relaties tussen organismen en hun niet-biologische omgeving). Het onderzoeken van en onderwijs in andere aspecten van de zoölogie door medewerkers op zijn instituut werden door hem gestimuleerd, waardoor dierfysiologie, ethologie, histologie en cytologie tot ontwikkeling konden komen.
Van der Klaauws wetenschappelijk werk blonk uit door nauwkeurigheid en heldere systematische opbouw. Hij was zeer kritisch en had weinig tijd voor speculatieve theorieën die hem slecht onderbouwd leken. Als een overtuigd vrijzinnig christen, respecteerde Van der Klaauw de meningen van anderen, ook die hij niet delen kon.

Onderbreking
Tijdens de bezetting verbleef Van der Klaauw van 7 augustus 1942 tot 19 februari 1943 in het Duitse concentratiekamp St. Michielsgestel. Tot aan de bevrijding op 5 mei 1945 werd hij door de Duitse autoriteiten verbannen naar het Gelderse dorp Otterloo. In deze periode ontwikkelde hij vele nieuwe concepten binnen de morfologie, gebaseerd op een holistische benadering, die succesvol werden toegepast op de schedelmorfologie.

Ook na de hervatting van zijn hoogleraarfunctie bleef Van der Klaauw, naast zijn directe wetenschappelijke en onderwijzende taken, actief op ander gebied. Zijn belangstelling en enthousiasme voor de geschiedenis van zijn wetenschap werd er niet minder op. Hij speelde een belangrijk rol in de wederopbouw van de Leidse Universiteit na de Tweede Wereldoorlog.

Erkenning
Zijn werk binnen de wetenschap kregen erkenning toen hij op 24 juni 1947 werd benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen. Zijn belangrijke bijdrage als professor Zoölogie, zijn diensten aan de Leidse Universiteit en zijn activiteiten binnen de overheid werden beloond toen hij werd benoemd tot ‘Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw’ door de Koningin.

Van der Klaauw bleef ook na zijn vervroegd pensioen publiceren op het gebied van morfologie en theoretische biologie, al ging zijn gezondheid langzaam achteruit. Na een lang ziektebed stierf Cornelis Jakob van der Klaauw op 20 mei 1972, op 78-jarige leeftijd. Hij was niet alleen een inspirerend docent en een goede boekhouder, maar ook een getalenteerde wetenschapper, met verfrissende inzichten, vooral op het gebied van de functionele morfologie. Het naar hem vernoemde laboratorium mag dan verdwijnen, zijn betekenis voor de biologie zal nog lang worden erkend.

Er is niet veel bekend over het leven van Johannes de Wale buiten zijn betekenis voor de wetenschap. Er is wel een proefschrift verschenen over hem. In dit proefschrift maakt schrijver Jacob Schouten in het eerste hoofdstuk een levensschets van Johannes de Wale. Hieronder een interview zoals dat in die tijd had kunnen plaatsvinden.

Johannes de Wale

Kunt u uzelf voorstellen:

Ik ben Johannes de Wale. Veel mensen denken dat ik in Leiden ben geboren. Dit is niet zo. Ik ben geboren in Walcheren. Toen ik 14 jaar oud was, ben ik met mijn familie vanuit Middelburg naar Leiden verhuisd. In Leiden begon ik aan mijn medische studie. Deze kon je toentertijd in twee jaar gevolgd worden.

Kunt u wat vertellen over uw gezin:

In 1638 ben ik getrouwd met Catharina Vockenstaert. We kregen samen 5 kinderen en woonden op het Rapenburg.

Hoe heeft u uw onderzoek gedaan?:

Het doen van proeven was in de 17^e eeuw niet gebruikelijk, laat staan het doen van proeven met dieren. Daardoor namen sommige mensen mij niet heel erg serieus. Mijn interesse lag vooral in het opdoen van meer kennis over de menselijke bloedsomloop. Over mijn experimentele onderzoek heb ik verschillende brieven geschreven. Het schrijven van brieven was in die tijd een gewone zaak, nu publiceren wetenschappers hun bevindingen in een tijdschrift. Maar door het schrijven van brieven kon ik aan andere wetenschappers laten weten wat ik had gevonden. De brieven die ik heb geschreven waren gericht aan mijn leerling: Thomas Bartholinus. Een jaar later zijn mijn brieven afgedrukt in een bewerkt boek dat de vader van Thomas al eerder had uitgebracht, maar nu werd aangepast zodat mijn brieven erin konden.

Wat is uw belangrijkste bevinding geweest?

Er was al een theorie over de bloedsomloop die was opgesteld door William Harvey. In het begin dacht ik dat hij ongelijk had en ben ik lang bezig geweest met het bewijzen van dit ongelijk. Later zag ik in dat er een kern van waarheid zat in deze theorie. Toen ben ik mij gaan concentreren op Harvey’s theorie. Uiteindelijk ben ik er in geslaagd om te bevestigen dat hij gelijk had. Het bloed stroom via slagaders naar beneden in het lichaam en via aders weer omhoog!

Het was nog niemand gelukt om dit echt aan te tonen. Ondanks mijn vernieuwende kijk op wetenschap is mijn bijdrage aan de kennis over de bloedsomloop in de mens is lange tijd niet erkend. En dat is jammer. Pas in de 19^e eeuw zijn er schrijvers die mij de waarde toekennen die ik volgens velen al jaren verdiende.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.