In het huidige Sylviuslaboratorium op de Wassenaarseweg huist het Biologie Instituut Leiden (IBL). Verschillende onderzoeksgroepen doen hier wetenschappelijk onderzoek. Neem de lift en ontdek welk boeiend onderzoek de biologen hier doen.

Om deze video te kunnen bekijken, heeft u Flash nodig.

Bronnen

Kaiserstraat 63

Op de anti-kraak inwoners op de eerste etage na, oogt het Van der Klaauw laboratorium grauw en verlaten. Met de regen die tegen de ruiten klettert en de lichten die voor een groot deel niet meer werken, lijkt het gebouw nog ouder dan voorheen. Het Instituut Biologie Leiden dat zich hier in 1956 vestigde, heeft zijn littekens achtergelaten. Vergeelde muren, piepende deuren en verkleurd vinyl is overal te vinden. Sinds de biologen het gebouw in juli 2009 hebben verlaten, staat het laboratorium grotendeels leeg, wachtend op zijn lot: de dag dat het tegen de vlakte gaat.

Zoötomisch Laboratorium uit 1876, gezien vanuit het zuidwesten

Rond 1916 nam het aantal studenten flink toe, doordat HBS’ers toegang kregen tot universitaire studies in de natuurwetenschappen en de medicijnen. Al snel werd de practicumruimte te klein en was er een tekort aan faciliteiten. Biologie ontwikkelde zich en moest strakker worden georganiseerd. Er kwamen steeds meer onderwerpen aan bod: embryologie, algemene morfologie, systematiek, methodologie, fytopathologische zoölogie (richt zich op ziektes), tropische medische zoölogie en geschiedenis. De officiële opname van een aantal bijvakken voor het doctoraal examen, maakte de ontwikkeling van deze vakken aan de universiteit mogelijk. Formeel kreeg deze ontwikkeling gestalte door de naamsverandering van het laboratorium: het Zoötomisch Laboratorium werd het Zoölogisch Laboratorium.

In 1934 werd Van der Klaauw benoemd tot hoogleraar-directeur in de Algemene Zoölogie. Als streven had hij van alle belangrijke subdisciplines van biologie eigen afdelingen te maken, met afdelingshoofden die de rang van lector of hoogleraar bezaten. Met steun van, toen nog hoofdassistent, Niko Tinbergen werd ethologie (gedragsbiologie) geïntroduceerd, met Leiden als eerste universiteit waar dit vak werd onderwezen.

Nadat Van der Klaauw in 1959 met pensioen ging, verhuisde de theoretische biologie naar een ander onderkomen. Het gevolg was dat er weinig contact meer was met de zoölogie.
De onderwijssituatie werd inmiddels steeds moeilijker. Het aantal studenten nam nog steeds toe, de zoölogie ontwikkelde zich over de gehele wereld explosief, maar de hoeveelheid personeel en de ruimte in Leiden bleven gelijk. In de jaren ’70 kwam er eindelijk verbetering in de situatie door de ingebruikname van een nieuw gebouw op de plaats van het oude.

‘De wolkenkrabber aan de Kaiserstraat’
De biologische laboratoria aan de Kaiserstraat waren ondergebracht in het Torengebouw van zes bouwlagen. Het 40 meter hoge rechthoekige Torengebouw, dat een 28 meter hoog betonnen skelet heeft en geheel bekleed is met rode baksteen, maakt een gesloten indruk. Op de hoeken zijn zware muurdammen aangebracht over de hele hoogte van het gebouw. Een gelijkvormige maar kleinere bekroning is op de torenromp geplaatst, omgeven door een glasrand voor een betere belichting van de bovenste verdieping. Nadat het Torengebouw in 1956 afgebouwd was, begon in 1960 de bouw van het Singelgebouw.
Aan de Witte Singel ligt de lagere vleugel met de college- en practicumzalen. In tegenstelling tot de gesloten architectuur van het Torengebouw, heeft het Singelgebouw met zijn staal- en glasconstructie een open uitstraling. In de winter van 1962 opende minister Clas het Singelgebouw. Oorspronkelijk was dit deel bedoeld als een tijdelijke huisvesting voor de biologen. Na ongeveer 10 jaar zou het gebouw voor het College van Bestuur zijn.

Zorgenkindje
Al sinds 1976 zijn de afdelingen van biologie verspreid gehuisvest over de stad Leiden en op die manier een zorg van de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen. Het plan was alle biologen te verhuizen naar een gebouw ten westen van de A44, waar nu studentenhuizen en het museum Corpus staan. De biologen weigerden. Sindsdien zijn er 3 kant-en-klare bouwplannen geweest, maar door vertragingen en door invloed van milieubiologen en de gemeente zijn deze plannen nooit gerealiseerd. Het Singelgebouw is uiteindelijk drie keer gerenoveerd, de laatste keer voor 11 miljoen gulden.

Het tijdperk ‘Van der Klaauw laboratorium’ is voor de biologen al ten einde. In juli 2009 verhuisde het vakgebied naar het Sylvius Laboratorium in de Leeuwenhoek. Om toch het oude lab in ere te houden, was het plan van de Universiteit Leiden om in het Torengebouw appartementen te realiseren, maar dit bleek uiteindelijk niet haalbaar. Sloop lijkt nu nog de enige optie. “Er is nog geen definitieve tijdsplanning, maar er wordt gewerkt aan een plan met de woningbouw. Het is nog in een pril stadium, er moet nog een projectontwikkelaar worden gevonden”, vertelt Patricia van den Berghe, Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden. “Wel zeker is de renovatie van de Sterrewacht. Deze is momenteel in volle gang en het gebouw zal in gebruik blijven van de Universiteit.”

Het Van der Klaauw Laboratorium, toen en nu

Adres: Kaiserstraat 63
Oppervlakte: 4.000 m2 NO, verdeeld over Toren-en Singelgebouw
Bouwjaar: Ca. 1957 (Torengebouw) en ca. 1962 (Singelgebouw)
Architect: Ir. G. Friedhoff (Torengebouw) en Van Oerle en Schrama (Singelgebouw)
Functie: Voorheen onderwijs-, onderzoeks- en laboratoriumgebouw. Nu anti-kraak woningen
Gebruiker: Voorheen Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen.
Nu Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden

Gebruikte Bronnen
- Universiteit Leiden, Vier Eeuwen Geschiedenis in Steen – Universitaire gebouwen in Leiden, Leiden (2005), pp. 44-45
- P. Dullemeijer, Van Zoötomie tot Zoölogie – Een historisch schets van de Leidse algemene dierkunde, Leiden (1976)
- R. Glas, Een herinnering aan het Van der Klaauw laboratorium, Leiden (2009)
- LBC, Lustrumboek 1923 – 1998, Leiden (1998)

DUWO, een van de grootste studenten-huisvesters in Nederland zal op de plaats waar het Clusius laboratorium nu staat een nieuwbouwproject beginnen. Het complex zal plaats bieden aan 550 studenten en bestaat uit kamers en appartementen. Daarnaast laat DUWO parkeerruimte, horecagelegenheden en een kinderdagverblijf bouwen. Naar verwachting zal in februari 2012 het complex klaar zijn.

Genetische aanpassing plant mogelijk door bacterie
Leiden – In april van dit jaar is Prof. Paul Hooykaas benoemd tot Akademiehoogleraar door de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen (KNAW). Bij deze benoeming hoort een subsidie van 1 miljoen euro. Dit bedrag gaat gebruikt worden voor innovatief onderzoek en begeleiding van jonge onderzoekers. Hooykaas werkt bij het Instituut Biologie Leiden. Samen met zijn onderzoeksgroep bestudeert hij de wisselwerking tussen planten en de bodembacterie Agrobacterium Tumefaciens. Deze bacterie heeft een zeer belangrijke rol gespeeld voor het biotechnologisch onderzoek. De bacterie kan namelijk ‘vreemde’ genen, die niet van zijn eigen soort zijn, overdragen op planten. Die overdracht van erfelijk materiaal kan ook worden gebruikt voor het aanpassen van planten. Op die manier kunnen zij bijvoorbeeld resistent worden gemaakt tegen bepaalde ziektes. De manier waarop genetische aanpassing (modificatie) van planten plaatsvindt is van de bacterie afgekeken.

Onderzoek Universiteitsbibliotheek naar Clusius

Het boek over Clusius

Tijdens deze tentoonstelling werden resultaten getoond van het onderzoek getiteld: Carolus Clusius and sixteenth-century botany in the context of the new cultural history of science. Het doel van het onderzoek was om de brieven van Clusius digitaal te maken, twee dissertaties te ontwikkelen en een moderne replica te maken van het netwerk van Clusius.

Wetenschappers die meewerken zijn: Prof. Paul Hoeftijzer, Dr. Florike Egmond, Drs. Esther van Gelder en Drs. Saskia van Zanen. In de bibliotheek is er een catalogus te koop over de tentoonstelling, getiteld: The Exotic World of Carolus Clusius 1526-1609.

Buiten deze tentoonstelling werd er al eerder veel onderzoek gedaan naar Clusius. De vele brieven die daardoor zijn gevonden, zijn nu op Internet gezet. De 1300 brieven zijn te bekijken via deze link. Clusius schreef en ontving brieven van onder andere Rembert Dodoens, Justus Lipsius en Christoffel Plantijn.

Botanisch artistiek
De wijze van nauwkeurig kijken naar planten die Clusius introduceerde, speelt nu nog steeds een belangrijke rol in de academische wereld. Bijvoorbeeld bij het tekenen van bloemen en planten. Het is in de plantkundige kringen een vak apart: het waarheidsgetrouw tekenen van bloeiende planten. Daarom wordt in de Hortus Botanicus in Leiden een speciale cursus botanisch tekenen en schilderen gegeven. De cursus wordt gegeven door Anita Walsmit Sachs, botanisch kunstenares.

Het doel van botanisch tekenen ligt vooral in de wetenschappelijke precisie: zo nauwkeurig mogelijk de waarnemingen leren weergeven. Meer informatie over het werk van Walsmit Sachs en de cursussen vindt je op haar website