Lexicologie betekent de studie naar het woord. Een tak van wetenschap die al eeuwen geleden is ontstaan. Dankzij deze studie kunnen wij tegenwoordig het woordenboek gebruiken. Jeannine Beeken legt uit: “Wij doen hier veel meer dan het onderzoeken van woorden. We maken woordenboeken, zetten woordenboeken online en zorgen dat gebruikers erbij kunnen.”

Toch is er de laatste jaren ook voor het woordenboek veel veranderd. De grote boosdoener voor deze verandering is het Internet. “Tegenwoordig werken we alleen nog met online woordenboeken. Woordenboeken worden bij ons niet meer gedrukt.” Toch is ze blij met de overstap naar het internet. “Een woordenboek lees je niet van voor naar achter, je gebruikt het alleen om iets op te zoeken. Op het internet is het opzoeken van woorden gewoon veel makkelijker. Het is eigenlijk net als bij een zoekmachine, Google in boekvorm kan ook niet.”

Sinds 2007 zijn de woordenboeken gratis te bekijken op het internet. Alle woorden uit het Nederlands slaat het INL op in een beveiligde ruimte. Hier bevindt zich 9 terrabyte aan computergeheugen. “Hier staan alle woorden uit het standaard Nederlands opgeslagen. Het standaard Nederlands bestaat ook uit Vlaamse en Surinaamse woorden. Twee andere landen waar ze Nederlands praten”.

Soms ontstaan er nieuwe woorden in een taal, ook in het Nederlands. Volgens Jeannine Beeken kan iedereen een nieuw woord verzinnen. “Per jaar worden er wel een aantal nieuwe woorden gevonden. We kijken eerst of het woord een eendagsvlieg is of blijvend. Een grote groep mensen moet het woord blijvend gebruiken. Vervolgens moet ook de media het woord overnemen en dan komt het via de kranten bij ons terecht.”

Bij het INL lopen momenteel geen studenten rond. De term lexicologie is bij de meeste studenten ook niet bekend. Toch heeft ze hoop voor de toekomst. Want vanaf volgend jaar wordt er in Leiden weer lexicologie gegeven. “Nu wordt het vak helemaal niet gegeven. Maar omdat nu alles online gebeurt zijn er nieuwe mogelijkheden. Zo hopen we meer studenten te krijgen.”

Toch heeft de studie bij buitenstaanders nog steeds het beeld van stoffige bureaus en kasten vol met boeken. Het gebouw heeft inderdaad een bibliotheek maar heeft ook zijn verrassende kanten. “We hebben hier in de kantine een pooltafel en een tafeltennistafel en daar worden tijdens de koffiepauze zelfs toernooitjes gehouden “ Jeannine Beeken probeert daarmee een modern imago op te bouwen: “Je denkt de buitenkant is saai maar van  binnen val je van de ene verbazing in de andere. Net als bij een woordenboek“.

Prof. dr. C.J. van der Klaauw

Hoogtij
Na een aantal jaren eerder benoemd te zijn tot assistent aan het Zoölogisch Laboratorium te Leiden, werd hij daar op 18 september 1922
conservator.
Op 20 augustus 1923 volgde een privaatdocentschap aan de Universiteit.
Vanaf het begin van deze loopbaan, had Van der Klaauw belangstelling voor de geschiedenis van de wetenschappen. Naar aanleiding van het 50-jarige bestaan van het Zoölogisch Laboratorium in 1926, publiceerde hij een historische schets ‘Het Hooger Onderwijs in de Zoölogie en zijn Hulpmiddelen te Leiden.’ Zijn interesse in de geschiedenis van de wetenschappen bereikte zijn hoogtepunt in 1928 toen hij samen met dr. C.A. Crommelin het tegenwoordige Boerhaave Museum te Leiden stichtte (voorheen Het Nederlandsch Historisch Natuurwetenschappelijk Museum).
Op 8 juni 1931 volgde zijn benoeming tot lector in de zoölogie, een discipline in de biologie die dieren bestudeert, en op 18 mei 1934 tot gewoon hoogleraar in de Algemene Zoölogie. Hij hield deze positie tot 1958, toen hij op 65-jarige leeftijd met pensioen ging.

Interesses
Van der Klaauw was in de eerste plaats vergelijkend anatoom, hij bestudeerde de gelijkenissen en verschillen tussen organismen. Zowel het omschrijven als de functie van de anatomie had zijn interesse. Tussen 1922 en 1966 publiceerde hij verschillende belangrijke artikelen over vertebraten schedels, waarbij hij ook fossiel materiaal in zijn onderzoek betrok. Over de resultaten van andere anatomische onderzoekingen publiceerde hij ook.

Van der Klaauw is dé grondlegger van de theoretische biologie in Nederland. Dit veld van onderzoek gebruikt modellen en theorieën om biologische verschijnselen te kunnen verklaren. Hij was één van de oprichters van de Prof. dr. Jan van der Hoeven Stichting voor Theoretische Biologie, een internationaal georiënteerde stichting voor de studie van theoretische biologie. Tot 1958 was Van der Klaauw de directeur en redacteur van de tijdschriften die hierdoor werden uitgebracht. Vandaag de dag publiceren deze nog steeds: Acta Biotheoretica, met de bijlagen Bibliographia Biotheoretica, Bibliotheca Biotheoretica en Folio Biotheoretica.
Van der Klaauw wist bij zijn leerlingen grote belangstelling voor dit veld van de biologie te wekken, en was uiteindelijk verantwoordelijk voor de oprichting van het Instituut voor Theoretische Biologie der Rijksuniversiteit te Leiden. Ook introduceerde hij een hoogleraarspost in de theoretische biologie aan dezelfde Universiteit.

Van der Klaauws brede interesse in de biologie en filosofie, resulteerde in een aantal publicaties op het gebied van de toegepaste entomologie (een tak van de zoölogie die zich bezighoudt met de studie van insecten) en ecologie (bestudeert de verspreiding van organismen, de relatie tussen organismen en de relaties tussen organismen en hun niet-biologische omgeving). Het onderzoeken van en onderwijs in andere aspecten van de zoölogie door medewerkers op zijn instituut werden door hem gestimuleerd, waardoor dierfysiologie, ethologie, histologie en cytologie tot ontwikkeling konden komen.
Van der Klaauws wetenschappelijk werk blonk uit door nauwkeurigheid en heldere systematische opbouw. Hij was zeer kritisch en had weinig tijd voor speculatieve theorieën die hem slecht onderbouwd leken. Als een overtuigd vrijzinnig christen, respecteerde Van der Klaauw de meningen van anderen, ook die hij niet delen kon.

Onderbreking
Tijdens de bezetting verbleef Van der Klaauw van 7 augustus 1942 tot 19 februari 1943 in het Duitse concentratiekamp St. Michielsgestel. Tot aan de bevrijding op 5 mei 1945 werd hij door de Duitse autoriteiten verbannen naar het Gelderse dorp Otterloo. In deze periode ontwikkelde hij vele nieuwe concepten binnen de morfologie, gebaseerd op een holistische benadering, die succesvol werden toegepast op de schedelmorfologie.

Ook na de hervatting van zijn hoogleraarfunctie bleef Van der Klaauw, naast zijn directe wetenschappelijke en onderwijzende taken, actief op ander gebied. Zijn belangstelling en enthousiasme voor de geschiedenis van zijn wetenschap werd er niet minder op. Hij speelde een belangrijk rol in de wederopbouw van de Leidse Universiteit na de Tweede Wereldoorlog.

Erkenning
Zijn werk binnen de wetenschap kregen erkenning toen hij op 24 juni 1947 werd benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen. Zijn belangrijke bijdrage als professor Zoölogie, zijn diensten aan de Leidse Universiteit en zijn activiteiten binnen de overheid werden beloond toen hij werd benoemd tot ‘Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw’ door de Koningin.

Van der Klaauw bleef ook na zijn vervroegd pensioen publiceren op het gebied van morfologie en theoretische biologie, al ging zijn gezondheid langzaam achteruit. Na een lang ziektebed stierf Cornelis Jakob van der Klaauw op 20 mei 1972, op 78-jarige leeftijd. Hij was niet alleen een inspirerend docent en een goede boekhouder, maar ook een getalenteerde wetenschapper, met verfrissende inzichten, vooral op het gebied van de functionele morfologie. Het naar hem vernoemde laboratorium mag dan verdwijnen, zijn betekenis voor de biologie zal nog lang worden erkend.

LAK-theater from SCS | Leiden on Vimeo.

Er is niet veel bekend over het leven van Johannes de Wale buiten zijn betekenis voor de wetenschap. Er is wel een proefschrift verschenen over hem. In dit proefschrift maakt schrijver Jacob Schouten in het eerste hoofdstuk een levensschets van Johannes de Wale. Hieronder een interview zoals dat in die tijd had kunnen plaatsvinden.

Johannes de Wale

Kunt u uzelf voorstellen:

Ik ben Johannes de Wale. Veel mensen denken dat ik in Leiden ben geboren. Dit is niet zo. Ik ben geboren in Walcheren. Toen ik 14 jaar oud was, ben ik met mijn familie vanuit Middelburg naar Leiden verhuisd. In Leiden begon ik aan mijn medische studie. Deze kon je toentertijd in twee jaar gevolgd worden.

Kunt u wat vertellen over uw gezin:

In 1638 ben ik getrouwd met Catharina Vockenstaert. We kregen samen 5 kinderen en woonden op het Rapenburg.

Hoe heeft u uw onderzoek gedaan?:

Het doen van proeven was in de 17^e eeuw niet gebruikelijk, laat staan het doen van proeven met dieren. Daardoor namen sommige mensen mij niet heel erg serieus. Mijn interesse lag vooral in het opdoen van meer kennis over de menselijke bloedsomloop. Over mijn experimentele onderzoek heb ik verschillende brieven geschreven. Het schrijven van brieven was in die tijd een gewone zaak, nu publiceren wetenschappers hun bevindingen in een tijdschrift. Maar door het schrijven van brieven kon ik aan andere wetenschappers laten weten wat ik had gevonden. De brieven die ik heb geschreven waren gericht aan mijn leerling: Thomas Bartholinus. Een jaar later zijn mijn brieven afgedrukt in een bewerkt boek dat de vader van Thomas al eerder had uitgebracht, maar nu werd aangepast zodat mijn brieven erin konden.

Wat is uw belangrijkste bevinding geweest?

Er was al een theorie over de bloedsomloop die was opgesteld door William Harvey. In het begin dacht ik dat hij ongelijk had en ben ik lang bezig geweest met het bewijzen van dit ongelijk. Later zag ik in dat er een kern van waarheid zat in deze theorie. Toen ben ik mij gaan concentreren op Harvey’s theorie. Uiteindelijk ben ik er in geslaagd om te bevestigen dat hij gelijk had. Het bloed stroom via slagaders naar beneden in het lichaam en via aders weer omhoog!

Het was nog niemand gelukt om dit echt aan te tonen. Ondanks mijn vernieuwende kijk op wetenschap is mijn bijdrage aan de kennis over de bloedsomloop in de mens is lange tijd niet erkend. En dat is jammer. Pas in de 19^e eeuw zijn er schrijvers die mij de waarde toekennen die ik volgens velen al jaren verdiende.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.

De theorie van William Harvey, over de bloedsloop, werd gesteund door Franciscus de le Boë Sylvius. Deze Sylvius was de eerste die de theorie van Harvey in Nederland bekend maakte. Walaeus geloofde er niets van en begon met het bewijzen van het tegendeel. Maar toen hij doorkreeg dat Sylvius gelijk had, heeft hij zich overgegeven en uiteindelijk heeft Walaeus het ultieme bewijs geleverd over de menselijke bloedsomloop.