Volg prof. Minus en zijn favoriete proefdier Vinnie de Zebravis, als zij leren over een nieuwe crème: Vernix Caseosa. In hun avonturen leren ze de gekste figuren kennen en komen in nog vreemdere situaties terecht. Wetenschap mag droog zijn, maar dan wel met een flinke portie humor. Lees het in Minus 1 Plus!

]]> http://www.leidsesleutels.nl/onderzoek/vernix-caseosa/feed 0 http://www.leidsesleutels.nl/personen/herman-boerhaave http://www.leidsesleutels.nl/personen/herman-boerhaave#comments Fri, 27 Nov 2009 12:35:41 +0000 Michael de Korte http://www.leidsesleutels.nl/?p=333 Herman Boerhaave (1668-1738) kijkt terug op zijn eigen leven en neemt u mee. Volg hem vanaf zijn geboorte in zijn avontuur van wetenschap. En waar anders kan hij eindigen dan in Museum Boerhaave, het Leidsche museum voor wetenschapsgeschiedenis dat naar hem vernoemd is?

Afgelopen jaar promoveerde Robert Rißmann op zijn proefschrift Development of a vernix caseosa substitute. Hij maakte vernix caseosa na, de huidcrème die voorkomt op de huid van pasgeborenen en wonden sneller kan laten genezen. Rißmann beschrijft hoe zijn geesteskindje werd geboren.

“Wat je nodig hebt voor je onderzoek is waardering; van je professor, je baas, de media. BBC Radio benaderde mij voor een korte documentaire, dat maakte veel indruk op mij. Als onder-zoeker zit je vaak in je eigen kleine wereld; je vergeet hoe belangrijk je onderzoek is voor de buitenwereld. Tijdens je onderzoek bereik je normaal gesproken andere doelen. Als je dan met je proefschrift de internationale media haalt, is dat heel bijzonder.”

Intelligent glijmiddel
“Als een kind wordt geboren, is het bedekt met een ‘viezig’ laagje. Maar het is niet vies, het is een natuurlijke crème, dat het kindje beschermt. In de baarmoeder beschermt de crème tegen het vruchtwater, zodat je niet een rimpelhuidje krijgt als wanneer je in bad bent geweest. De vernix verandert wanneer het kind geboren is, door het verschil in temperatuur. Dan dient het niet langer als glijmiddel en om vocht af te weren, maar juist om de huid niet te laten uitdrogen. Ook beschermt het witte goedje dan tegen ziekteverwekkers. Daarom moet de baby niet direct na de geboorte worden schoongemaakt, maar nog even vies blijven.”

De crème voor brandwonden
Vernix is multifunctioneel. Het zorgt ervoor dat het kind tijdens de zwangerschap beschermd wordt tegen het vruchtwater. Tijdens de bevalling dient het als glijmiddel. Na de geboorte beschermt het de pasgeborene tegen uitdroging van de huid en ziekteverwekkers.

Vernix is zo complex, dat het nooit volledig valt na te bootsen. Ook bevat een natuurlijke vernix dode huidcellen, die kunnen niet nagemaakt worden. De vernix heeft van 37 naar 20 graden twee faseovergangen in zijn lipiden, zo is dat bij de gesynthetiseerde vernix ook. Daarom is gekozen voor lanoline, ofwel wolwas.
De crème zal gebruikt worden voor de behandeling van brandwonden en andere huidaandoeningen.

Proefschrift baren
“Als promovendus moet je er met je onderzoek de eerste anderhalf jaar inkomen. Als je uit het buitenland komt duurt het nog veel langer; je moet de vakgroep en de methodes leren kennen, je eigen plek vinden en je sociale leven opnieuw opbouwen. Na 4-5 jaar krijg je steeds meer taken, maar dat lukt dan beter, want je werkt efficiënter. Ook gaat alles veel snel-ler met experimenten uitvoeren, colleges geven, practica opzetten en begeleiden. Dit traject is traag, maar heel belangrijk.”

“Naast het lesgeven komen er ook nog publicaties bij, papers en een proefschrift. Het moest vertaald worden, netjes opgeschreven. Vooral het proefschrift schrijven vond ik moeilijk. Het afmaken van een proefschrift wordt wel eens vergeleken met een kindje baren. Toevallig werd ik in diezelfde periode vader van mijn zoontje, Tristan.”

Vernix Caseosa op huid van Tristan Le Dévédec, zoon van Rißmann.

Hardcore nerds
“Voor mijn onderzoek heb ik van veel babyhuidjes de vernix caseosa geschraapt. Dat deed ze geen pijn; het is meer aaien dan schrapen. En nee, niet van mijn zoon. Bij vele bevallingen stond ik te wachten tot ik met een staafje wat crème kon afnemen. De metingen van de struc-tuur en organisatie van de lipiden in de vernix deed ik in Grenoble. In Amsterdam hebben ze dezelfde soort apparatuur, maar daar duren de metingen duizendmaal langer. De röntgenbundel is daar niet zo sterk. Met de werksfeer in Grenoble lijkt het eerst alsof er alleen maar ‘nerds’ om je heen zijn. Geen gewone mensen meer, maar hardcore wetenschappers. Er heerst een 24-uurs onderzoekssfeer.”

“Daar moest ook ik aan geloven; ik werd om vier uur ’s ochtends wakker en om half vijf was ik al aan het meten. Anderen gaan dan net naar bed. In Grenoble kost de meettijd 1000 euro per uur. Ik had een subsidie voor 72 uur gekregen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, dus het moest efficiënt. Met 150 monsters komt dat in totaal uit op ongeveer een half uur per meting.”

“Toch heb ik op een gegeven moment een temperatuurmeting van anderhalf uur gedaan. Ons team had de temperatuurafhankelijkheid van vernix al gezien bij andere technieken en wilde dat in Grenoble aantonen. Door onjuiste parameters lukte dat eerst niet. Toen beleef-de ik een ‘eureka-moment’. Ik bedacht een hypothese en probeerde het uit. Het werkte! Plots kon ik aantonen dat als je geboren wordt en de vernix van 37 graden afkoelt naar kamer¬temperatuur, de lipidestructuur dicht trekt en een bepaalde structuur aanneemt. Het deed me denken aan de uitspraak: ‘Basic research is like shooting an arrow in the air and when it lands, painting the target.’ ”

Killer-octrooien
“In de toekomst wil ik de crème op de markt brengen, maar daarvan zal ik niet rijk worden. Eenderde van de opbrengst gaat naar universiteit Utrecht, eenderde naar de geldschieter, STW (Stichting Technische Wetenschappen) en eenderde naar Universiteit Leiden. Van dat deel gaat eenderde naar de universiteit zelf, eenderde naar de faculteit en eenderde naar de onder-zoekers. Ik zit met 3 onderzoekers in het team, dus reken maar uit. Hoogstens een tiende gaat naar de uitvinders. De kosten voor patenten en octrooien komen daar nog eens bovenop. Voor veel kleine bedrijven is dat een killer. Voor het geld moet je het niet doen.”

CV
Dr. Robert Rißmann

Geboren
1977, 11 september, Berlijn, Duitsland

Opleiding
1997 Diploma hogeschool, specialisme scheikunde en wiskunde, Bühring Gymnasium, Berlijn, Duitsland

1998 Pharmacy, aan de Vrije Universiteit Berlijn

2000 Stage bij Merck KGaA, Darmstadt, Duitsland

2001 Stage bij SciCan Health, Toronto, Canada

2003 Stage bij de afdeling Pharmacy, Universiteit Henri Poincaré, Nance, Frankrijk

2004 Bul als Farmaceut, Universiteit Henri Poincaré, Nance, Frankrijk

2009 Promotie aan Universiteit Leiden, Leiden, Nederland

Status
Getrouwd met Sylvia Le Dévédec, zoon Tristan Le Dévédec

“Dat is bij bedrijven anders; daar heerst het kapitalisme. In het bedrijfsleven moet alles geoptimaliseerd voor de grootste winst. Ik kom uit Oost-Duitsland, dus ik heb waarschijnlijk wel een andere kijk hierop dan de meeste mensen. Ondanks mijn kritiek op het kapitalisme in de vorm zoals het nu bestaat, is het wel een prettig systeem voor mensen als ik. Dankzij het geld dat daarbij ontstaat, kan ik studeren en onderzoeken. Het is beter dan het was in Oost-Duitsland. Zonder de val van de muur, 20 jaar geleden, had ik hier niet gezeten. 9 november, de dag van de val van de muur, heb ik met het onderzoeksteam een voortgangsbespreking met STW over onze vernixcrème, een mooie cyclus.”

“Geld is bij de universiteit ook belangrijk. Je krijgt elk jaar een verlenging van je jaarcontract, maar het is afhankelijk van hoeveel geld beschikbaar is. Mijn baas Thomas (Hankemeier, red.) is positief, maar de financiële situatie aan de universiteit is op dit moment onzeker. Ik blijf graag in Leiden, maar dat is voor mij afhankelijk van mijn gezin. Mijn vrouw is Franse, ik ben Duits en mijn zoon is een Leidenaar, dus het kan alle kanten op. Ik heb het in Leiden naar mijn zin: ik kan onderzoek doen naar de vernix, ik kan lesgeven en heb hier veel vrienden gemaakt.”

Knopen vinden
“In Berlijn had ik voor Medicinal Chemistry colleges van professor Walter Schunack. Hij had ze al honderd keer eerder gegeven, maar zijn colleges fascineerden en inspireerden nog steeds. Zo wil ik ook graag worden. Ik werk zelf al meer dan een jaar als docent en ik zie dat het heel moeilijk is. Je moet goed kunnen praten, het goed kunnen overbrengen op studenten. Zo ver ben ik nog niet, dat moet rijpen. Het is net als promoveren een traject, een van mis-schien wel 20 jaar.”

“Een ander die mij geïnspireerd heeft is mijn vader. Hij had een zelfstandige apotheek. Apothekerskunde vind ik interessant, omdat je bezig bent met patiënten, met helpen. Je staat in het leven, als een soort koopman. Je kunt met mensen praten en ze helpen. Daarvoor krijg je dankbaarheid en waardering terug. Dat is anders met de massa-spectrometer, waar je een paar knoopjes moet vinden.”